Konsekwentnie wybieram lektury, które wpisują się w moje zainteresowania szeroko pojętym „pograniczem”. Tym razem mamy bardzo osobistą książkę, która oparta o wspomnienia rodzinne autora pokazuje jakie ścieżki sprowadzały ludzi na Ziemie Odzyskane. Są w tej w tej książce opisane losy nie tylko jego przodków, ale też innych mieszkańców Brzegu Dolnego i Dolnego Śląska.
Tomasz Bonek wybiera z całej plejady bohaterów osoby, które na bardzo różne sposoby docierały, żeby zamieszkać w poniemieckim domu. Byli to więźniowie obozów, w tym rejonie głównie Gross Rosen i jego filii, pracownicy przymusowi, przesiedleńcy ze Wschodu czy mieszkańcy z centralnej Polski, próbujący poprawić swój byt. Te ludzkie życiorysy składają się na kosmopolityczną mozaikę, która wzięła chyba udział w największym eksperymencie wymiany niemal całej populacji. Redefiniowało to tożsamość kulturową i społeczną i według mnie jest to proces, który cały czas trwa.
Ta lektura różni się trochę, od tego co do tej pory czytałam. Mam wrażenie, że poza tym, że jest pewną syntezą, to wyjaśnia coś, co dla mojego pokolenia wychowanego na lekturze książek obozowych i łagrowych jest oczywiste. Autor pokusił się o rys historyczny, który dla osób nie interesujących się historią będzie bardzo dobrym wprowadzeniem. Ten zabieg dla nieco bardziej zaangażowanego w temat, może często okazać się powtórzeniem, ale i tak zawsze coś nowego można z tego „wyłuskać”.
Siłą tego zbioru są autentyczne historie wyszperane przez autora z archiwów, ludzkiej pamięci czy zgromadzonych dokumentów. Oczywiście najmocniejsze są te osobiste wspomnienia, a jest ich tutaj sporo.
Bonek Tomasz. Repatrland ’45. Drogi Polaków na Ziemie Odzyskane. Znak Horyzont, 2025